Tuesday, April 23, 2019

දන්නෝ බුදුන්ගේ ශ්‍රී ධර්මස්කන්ධා


දන්නෝ බුදුන්ගේ ශ්‍රී ධර්මස්කන්ධා
පේවී රකිති සොඳ සීලේ නිබන්දා//
ක්ලේශ නස්නා භික්ෂූ ඇත්තේය බෝ සේ//
රහතුන් නිවසනා පායා ප්‍රකාශේ//

සිංහල ගීත සාහිත්‍යයේ බිහිවුනු විශිෂ්ටතම පුර වැයුම ආරම්භවන්නේ එහෙමයි. ඍද්ධියෙන් යන රහතුන් සිටි, ඕලු, නෙළුම්, මානෙල් ආදියෙන් පිරුණු, සේරුන් පීනන පොකුණුවලින් සමන්විත වූ අනුරාධපුරය ජෝන් ද සිල්වා ශූරීන් විසින් මිහි පිට දෙව්ලොවකට උපමා කරනවා. යමු මාත් එක්ක ඒ දෙව් ලොවේ සංචාරය කරන්න.

[සැ. යු: පෙර දවසක මම ඔබව අටමස්ථානයේ වන්දනා ගමනක් එක්ක ගියා මතක ඇතැයි සිතමි. ඒ නිසා අද මම ඔබව ‍රැගෙන යන්නේ අනුරාධපුරය තුල අටමස්ථාන වලට අයත් නොවන නටඹුන් දැක බලා ගැනීමට.]


මේ තියෙන්නේ ඉසුරුමුණි විහාරය හා කෞතුකාගාරය. අනුරාධපුරයේ සිද්ධස්ථාන අතුරින් වඩාත්ම ආකර්ෂණීය ස්ථානය ලෙස මා හඳුනාගත්තේ ඉසුරුමුණිය. මිනිසා සහ අශ්ව හිස, දිය කෙලින ඇතුන්,  දු‍ටුගැමුණු රජ පවුල, ඉසුරුමුණි පෙම්යුවල ආදී බොහෝ කලා නිර්මාණ ඔබට මෙහිදී දැක ගැනීමට පුලුවන්.
මේ තියෙන්නෙ ඉසුරුමුණිය පි‍ටුපසින් ඇති තිසාවැව් බැම්මේදී මගේ කැමරා කාචයේ සටහන් වූ දසුනක්.
ඉසුරුමුණියට දකුණු දෙසින් ඇත්තේ රන්මසු උයන. දු‍ටුගැමුණු රජතුමාගෙ පුත් සාලිය කුමරුට අශෝකමාලා හමුවී ඇත්තේ මෙහිදීයි. මේ තියෙන්නේ එකී රාජකීය උයනේදී මගේ කැමරාව ක්‍රියාත්මක වූ ආකාරයයි. පහල මැද ඡායාරූපයේ දැක්වෙන්නේ විශ්ව චක්‍රය නමින් හඳුන්වන සංකේත සටහන. ලෝකයේ පැරණිම සිතියමක් ලෙස මෙය අනුමාන කරනවා. මෙය ලෝක ධර්මතාවය පිලිබඳ බෞද්ධ සටහනක් බවටත් මහායාන තන්ත්‍රිකයන්ගේ යන්ත්‍රයක් බවටත් භාවනා කිරීමට යොදා ගත් රූ සටහනක් බවටත් වූ විවිධ මත පවතිනවා. ඊලඟ සේයාරුවේ දැක්වෙන්නේ එය ඉදිරිපිට යෝගී ක්‍රියාකාරකමක නිරතවෙන තරුණ පරිභ්‍රාජකයින් දෙදෙනෙක්.
ඉසුරුමුණි කෞතුකාගාරයට අමතරව, අනුරාධපුරයේ තවත් ප්‍රධාන කෞතුකාගාර 3ක් දැකගැනීමට ලැබුනා. පහල වම් කෙලවරේ තියෙන්නේ අනුරාධපුර ප්‍රධාන කෞතුකාගාරය. ප්‍රතිසංස්කරණ කටයුතු හේතුවෙන් එහි ප්‍රධාන ගොඩනැගිල්ල මේ දිනවල වසා දමා තිබෙනවා. පහල මැද ඇත්තේ ඊට ඔබ්බෙන් දැකගැනීමට ලැබුනු ජන කෞතුකාගාරය. පහල දකුණු කෙලවරේ තියෙන්නේ අභයගිරි කෞතුකාගාරය.




දැන් අපි යමු වෙස්සගිරියට. වෙස්සගිරිය කියන්නේ මිහිඳු හිමිගෙන් පැවදි බව ලැබූ 500ක් භික්ෂූන් වහන්සේලා වැඩ සිටි පින්බිමක්. විවිධ රජවරුන් අතින් පසුකාලීනව ප්‍රතිසංස්කරණය වුනු වෙස්සගිරියේදී සෙල් ලිපි සහිත ලෙන්, පබ්බත විහාරයක නටඹුන්, බෝධිඝර, උපෝසථාඝර, චෛත්‍යක නටඹුන් ආදී බොහෝ පුරා වස්තු දැකගැනීමට ලැබුනා.


වෙස්සගිරියෙන් සමුගත් අපේ ඊලඟ නැවතුම උනේ රත්නප්‍රාසාදය. කණිට්ඨතිස්ස රජු කරවූ පොහොය ගෙයක් මත ඉදිකෙරුනු මෙය 7-10 සියවස් අතර කාලයට අයත් වෙනවා. එදවස පස් මහල් ප්‍රාසාදයක් වූ මෙය හඳුනාගෙන ඇත්තේ අභයගිරිවාසී භික්ෂූන් මසකට දෙවරක් ‍රැස්වී තම වැරදි කමා කරගත් ස්ථානයක් ලෙසයි. රත්නප්‍රාසාදයේ දොර‍ටුව අද්දර මේ මුරගල සහ කොරවක්ගල දක්නට ලැබෙනවා. මෙය ලංකාවේ කලාත්මකම මුරගල ලෙස සැලකෙනවා. පුන්කළසක් ‍රැගත් නාගරාජ පිලිරුව සශ්‍රීකත්වය විදහා පාද්දී ඊට ඉහලින් මකර කටින් පිටවෙන පෙම් යුවලක් පෙන්නුම් කරනවා. මෙය ප්‍රජනනය හෝ ලෞකික සැප යනු මකර කටට පිවිසීමක් ලෙස හෝ අර්ථ නිරූපණය කරනවා.
රත්නප්‍රාසාදයට මදක් පි‍ටුපසින් ඇත්තේ මෙන්න මේ සඳකඩපහණ. සෙනරත් පරණවිතානයන්ට අනුව ලංකාවේ කලාත්මකම සඳකඩපහණ මෙයයි. පලාපෙතිවලින් ලෝකයේ ගිනිගත් ස්වරූපයද, සිව්පාවුන්ගෙන් ජාති, ජරා, ව්‍යාධි හා මරණද, ලියවැලින් තණ්හාවද, හංසයන්ගෙන් සාධු ජනයාද, කුඩා ලියවැලෙන් තණ්හාව හීන වීමද, පද්මයෙන් විමුක්තියද නිරූපණය වෙනවා.
පෙර සඳහන් කල සඳකඩපහණට පසු ලංකාවේ කලාත්මක අතින් දෙවන ස්ථානය ගන්නේ මෙන්න මේ සඳකඩපහණ. මෙය පිහිටා තිබුනේත් පෙර කී සඳකඩපහණ ආසන්නයේමයි.හොඳින් බලන්න. පොලොන්නරු යුගයේ සඳකඩපහණ තුල දක්නට නොමැති ගවයා මේ සඳකඩපහණ තුල දක්නට ලැබෙනවා. හින්දු බලපෑම නිසා පොලොන්නරු යුගයේ සඳකඩපහණින් ගවයා ඉවත් වූ බව ඔබ අසා ඇති. මෙකී සඳකඩපහණට ඉහලින් ඇති පියගැටපෙලේ තිබූ වාමන රූප මගේ සිත් ගත්තා.

ඉන්පසු අපේ නැරඹුම් ස්ථාන වුනේ සමාධි පිලිමය සහ කූට්ටම් පොකුණ. පෙර ලිපියේත් සඳහන් කල නිසා මේ පුරාවස්තු ද්විත්වය ගැන වැඩියමක් නොකියා සිටින්නම්. කූට්ටම් පොකුණ ක්‍රි.ව. 7-9 අතර කාලයේදී අභයගිරිවාසී භික්ෂූන්ගේ පැන් පහසුව සඳහා ඉදිකර ඇති බව පමණක් සඳහන් කර තබන්නම්.

අඩවන් වූ දෙනෙතින් ගලනා...
මෙත් මුදිතා කරුණා ධාරා//
සමාධි පිලිමයට ඔබ්බෙන් දිස්වූ මේ බෝධිඝරය මගේ සිත් පැහැරගැනීමට සමත් වුනා. විතර්ක මුද්‍රාවෙන් යුක්ත වූවා යැයි සැකකෙරෙන මෙය 6-8 අතර සියවස් වලට අයත් වූවක්. ඇතැම්හූ මෙය දෙවන සමාධිය ලෙස වරදවා වටහාගෙන ඇති බව දැනගැනීමට ලැබුනා.

අනුරාධපුර පුරාවස්තු අතර සැරිසැරීමේදී පධානඝර කීපයක නටඹුන් දක්නට ලැබුනා. පතනගල, පියන්ගල ආදී නම්වලින් හැඳින්වෙන මේ ආරාම විශේෂය භාවනායෝගී භික්ෂූන්වහන්සේලා උදෙසා නිර්මාණය කර තිබෙනවා. දිය අගලකින් වටවුනු ද්විත්ව ගොඩනැගිලි ලෙස එදා මේවා ඉදිවී තිබෙනවා. ආරාම තුල කැටයම් හෝ මූර්ති නොතිබූ බව සඳහන් වුවත්, වැසිකිලි හා කැසිකිලි අලංකාර කැටයමින් සරසා ඇති අයුරු දක්නට ලැබුනා. පහල ඡායාරූප වල දැක්වෙන්නේ පධානඝරයක නටඹුන්.


මේ තියෙන්නේ ගල්පාලම. අනුරාධපුරයේ සිට උතුරු ප්‍රදේශයට යාමට මල්වතු ඔයට ඉහලින් ඉදිවූ පාලමක් ලෙස මෙය හඳුනාගෙන තිබෙනවා.

පහල වම් ඡායාරූපයෙන් ඔබ දකින්නේ විජයබා මාලිගය. ක්‍රි. ව. 1073 දී චෝල පාලනයෙන් රට බේරාගත් පළමුවෙනි විජයබාහු රජතුමා විසින් අනුරාධපුරයේදී තම රාජාභිෂේකය සඳහා ඉදිකල තාවකාලික දෙමහල් මන්දිරයක් ලෙස මෙය හැඳින්වෙනවා.  පසුකාලීනව මෙතුමා පොලොන්නරුව සිය අගනුවර කරගෙන තිබෙනවා. පහල දකුණු ඡායාරූපයේ දැක්වෙන්නේ මාර්ගයේ අනිත්පස පිහිටි ගොඩනැගිලි කොටසක්. මෙය මාලිගයේ ද්වාර මණ්ඩපය ලෙස හඳුනාගෙන තිබෙනවා.


මානෙල් නෙළුම් හා ඕලු පුෂ්පාදී…
ඇත්තේ පොකුණුවල බෝ ජල පෑදී…

මේ සේයාරුවේ දැක්වෙන්නේ ඇත් පොකුණ හෙවත් මාස්පොත පොකුණ. ලංකාවේ විශාලතම පොකුණ ලෙස සැලකෙන්නේ මෙයයි. මෙයත් අභයගිරිවාසී භික්ෂූන්වහන්සේලාගේ පැන් පහසුව සඳහා ඉදිකර තිබෙනවා.



අනුරාධපුර පූජාභූමිය කියන්නේ නටඹුන් නගරයක්. බැලූ බැලූ අත දිස්වෙන්නේ අපේ අතීත උරුමය. පයට පෑගෙන වැලිකැටයක් ගානේ කියාපාන්නේ ඒ අතීත ශ්‍රී විභූතිය. මේ ලිපියට පාදක උනේ ඒ ප්‍රෞඩ ඉතිහාසයේ ඉතා කුඩා කොටසක් පමණයි. අනුරාධපුරය වන්දනා කරන්න එන බොහෝ බැතිමතුන් අටමස්ථාන වන්දනාවෙන් සෑහීමකට පත්වෙනවා. ඔවුන් මෙකී නටඹුන් දැකබලා ගැනීමට දක්වන්නේ ඉතා අඩු අවධානයක්. බොහෝ විට එයත් ඉසුරුමුණියට, කූට්ටම්පොකුණට සහ සමාධි පිලිමයට පමණක් සීමා වෙනවා. එය එසේ නොවිය යුතු බව මගේ අදහසයි. තවත් දිනක් හෝ දෙකක් අනුරාධපුරයේ නැවතී මෙකී නටඹුන් දැකබලා ගන්නා ලෙස මම ඔබට යෝජනා කරනවා. තවත් රසබර ලිපියකින් නැවත හමුවෙනතුරු, සමුගන්නම් අදට. සුභ දවසක් ඔබට.

*********************************************************************************
ප.ලි : මගේ බ්ලොග් සම්ප්‍රදායෙන් පිට ගිහින් මේක කියන්න හිතුනා. සමහරු අනුරාධපුරේ එන්නේ හුදෙක්ම විනෝද චාරිකාවක් විදියට විතරයි. මත්පැන් උගුරක් තොලගෑමත්, වැවක නෑමත්, වැව් මාලුකෑල්ලක රස බැලීමත් හැරුණු කොට වෙනත් කිසිඳු අරමුණක් ඔවුන්ගේ නෑ. කාපු බිස්කට් පැකැට්‍ටුව හෝ ඉඳුල් පාර්සලය, එතනම දමා යන්නේ ඒකයි. පරිසරය වනසන සිදුවීම් රාශියක් මම දු‍ටුවා. ඉන් මගේ කැමරාවේ සටහන් වුනු සිදුවීම් කීපයක් පමණක් පෙන්වන්නම්. වම් ඡායාරූපයේ දැක්වෙන්නේ වෙස්සගිරි සෙල් ලිපි අතරින් මතුවුනු නූතන සෙල් ලිපියක්. මැද ඡායාරූපයේ දැක්වෙන්නේ කසල පිරුණු තවත් එක් කුණු ඇළක් නෙවෙයි. විශ්වාසකරන්න. මේ ඔබ දකින්නේ කූට්ටම් පොකුණේ ජලය විශවී මසුන් මැරී ඇති ආකාරයයි. දකුණු ඡායාරූපයේ දැක්වෙන්නේ තිසාවැව අද්දර කුණු දමන්න එපා යැයි සඳහන් වුනු පුවරුවක් පාමුල කුණු දමා තිබුණු ආකාරය.



මම ඉතා අහිංසක ඉල්ලීමක් කරන්නම්. මේ නටඹුන් දැකීමෙන් අපේ අතීත ශ්‍රී විභූතිය ගැන හැඟීමක්, ආවේගයක් ඇති නොවේ නම්, හිරිගඩු නොපිපේනම්, මයිල් කෙලින් නොවේනම්, ඔබේ විනෝදචාරිකාවට අනුරාධපුරය ‍තෝරා ගන්න එපා.

read more "දන්නෝ බුදුන්ගේ ශ්‍රී ධර්මස්කන්ධා"

Sunday, June 10, 2018

මිහින්තලාවයි දහම් අමාවයි

එලඹෙන පොසොන් සමය වෙනුවෙන් මම අද ඔබට තෑග්ගක් අරන් ආවා. ඒ මිහින්තලේ සංචාරයකදී ඔබ නැරඹිය යුතු තැන් හා ඒ ආශ්‍රිත ඓතිහාසික තතු විත්ති. දුර ගැන අදහසක් ගන්නට කියනවා නම්, කුරුණෑගල ඉඳන් දඹුල්ලට කි.මී. 60ක පමණ දුරක් තියෙනවා. එතැන් සිට A9 පාරේ තවත් කි. මී. 60ක පමණ දුරක් ගෙවා මිහින්තලේට ලඟාවෙන්න පුලුවන්. මිහින්තලේ ඉඳන් අනුරාධපුරයට තියෙන්නේ කි. මී. 12ක වගේ දුරක්.

මිහින්තලේට ලඟාවීමට කලින් අපි අවුකන බුද්ධ ප්‍රතිමාව වන්දනා කිරීමට ගියා. ඒ සඳහා දඹුල්ලට කි.මී. 16ක් විතර කලින් ගලේවෙලින් හැරී අවුකන දක්වා කි. මී. 35ක දුරක් ගමන් කරන්න ඕනෙ.
මේ තියෙන්නෙ අවුකන පිලිමය. පිහිටි ගලක ඉදිකරන ලද මේ අතිවිශිෂ්ට නිර්මාණය අඩි 40කට වැඩි උසකින් යුක්තයි. ක්‍රි.ව. 5වන සියවසේදී ධාතුසේන රජතුමා විසින් ඉදිකරවන ලද මේ පිලිමයේ වම් අතින් "කටක" මුද්‍රාවත් දකුණු අතින් "අභය" මුද්‍රාවත් නිරූපණය කරනවා. මේ පිලිමයෙන් දැක්වෙන්නේ දීපංකර බුදුරජාණන් වහන්සේ බව ඇතැම්හු මත පලකරනවා. රියන් 18කට වඩා උස වීමත්, අභය මුද්‍රාවෙන් යුතුවීමත් ඔවුන් ඒ සඳහා හේතුපාඨ ලෙස දක්වනවා. කෙසේ වෙතත්, වසර 1500කර වැඩිකාලයක් විරාජමාන වන මේ මහා ශෛලමය නිර්මාණයේ විශිෂ්ඨත්වය කොතරම්ද කියනවා නම්, පිලිමයේ නාසයට වැටෙන දිය බිඳුවක් දෙපා අතර හරි මැදට වැටෙන ලෙස ලම්භකත්වය පවත්වාගෙන යාමට මෙහි ශිල්පියා වගබලාගෙන තියෙනවා. එමෙන්ම, සිවුරේ ‍රැලි ඉතා සමාන්තරව පිහි‍ටුවල තියෙනවා.
අවුකන පිලිමය වටා ගෙතුනු රස කතාවක් තියෙනවා. මෙවැනි පිලිමයක් සෑදවීමට අදහස් කරපු ධාතුසේන රජතුමා ඊට සුදුසු ගල්වඩුවෙක් සොයා අඬබෙරයක් යවනවා. අඬබෙරය නවත්වන්නේ මහලු ගල්වඩුවෙක්. ඔහු රජතුමාට කියනවා මේ පිලිමය සෑදීමට තමන්ගේ පුතුන් දෙදෙනාට හැකි බව. අයියා "බරණ" අවුකන පිලිමය ඉදිකිරීම ආරම්භ කරනවා. මල්ලී ඊට කි.මී. 16ක් පමණ දුරින් ‍රැස්වෙහෙර පිලිමය ඉදිකිරීම ආරම්භ කරනවා. ඉක්මනින් හා වඩාත් අලංකාරව පිලිමය ඉදිකිරීමට සහෝදරයන් අතර තරඟයක් ඇතිවෙනවා. සෑම මාස පෝයකම ගෙදර යන සොහොයුරන් පිලිමවල තමන් අවසන් කල කොටස් ගැන උදම් අනනවා. මෙසේ අවු 3ක් ඇවෑමෙන් "බරණ", තමන්ගේ පිලිමය වඩාත් නිර්මාණශීලීව අවසන් කරනවා. මල්ලී ඉදිකරමින් තිබුන ‍රැස්වෙහෙර පිලිමය ඒ වනවිට වැඩ අවසන් වී තිබුනේ නෑ. සහෝදරයන් අතර මොනතරම් තරඟකාරීත්වයක් තිබුනාද කියනව නම්, මේ ගැන සිත් තැවුලක් ඇති කරගත් මල්ලී ‍රැස්වෙහෙර පි‍ටුපස කන්දෙන් බිමට පැන සියදිවි නසාගන්නවා.
අවුකනට සමුදුන් අපි ඊලඟට මරදන්කඩවලටත් එතැනින් ගල්කුලම හරහා මිහින්තලේටත් සේන්දු උනා. මිහින්තලේ ප්‍රධාන පූජා භූමියට මෙපිටින් පුරාවිද්‍යාත්මක වටිනාකමක් තියෙන ස්ථාන කිහිපයක් දක්නට ලැබෙනවා.

වම් ඡායාරූපයේ තියෙන්නේ ක‍ටු සෑය. මිහින්තලේ ආරාමය ඉදිකිරීමට යොදාගත් කම්හල් උපකරණ හා ආයුධ තැන්පත්කර මෙම ස්ථූපය ඉදිකර තිබෙනවා. දකුණු ඡායාරූපයේ තියෙන්නෙ ඉදික‍ටු සෑය. මිහින්තලේ වැඩවාසය කල භික්ෂූන් වහන්සේලාගේ චීවර මසාගැනීමට භාවිතාකල ඉඳික‍ටු තැන්පත්කොට මේ සෑය ඉදිකර තියෙනවා. එකලඟ පිහිටි මේ දාගැබ් දෙකෙන් බැතිමතුන්ගේ වැඩි ආකර්ශණයක් මෙන්ම පූජා, බාරහාර වලට ලක්වෙල තිබුනේ ක‍ටු සෑය.
මේ තියෙන්නේ කළුදිය පොකුණ. මිහින්තලා පුදබිමට තරමක් මෑතින් පිහිටල තියෙන මනරම් පුරාවිද්‍යා ස්ථානයක්. නිර්මාපකයා හෝ කාලවකවානු අවිනිශ්චිත උනත් විහාර සංකීර්ණයක් මැදිකරගත් ජල මූලාශ්‍රයක් විදියට එදා මෙය පවතින්නට ඇති.

“සමණා මයං මහාරාජ – ධම්මරාජස්ස සාවකා
තවේව අනුකම්පාය – ජම්බුදීපා ඉධාගතා”

මේ තියෙන්නේ සේල චෛත්‍යය. එසේත් නැත්නම් අම්බස්ථල දාගැබ. මිහිඳු මහ රහතන් වහන්සේ ඇතුළු ඉට්ඨිය, උත්තිය, සම්බල, භද්දසාල, සුමන සාමණේර යන මහරහතන් වහන්සේලාත් භණ්ඩුක නමැති උපාසකත් යන ධර්මදූත කණ්ඩායම දෙවනපෑතිස් රජතුමාට හමුවෙන්නේ මේ ස්ථානයේ බව සඳහන් වෙනවා.
මේ තමයි මිහින්තලේ කිව්වම ගොඩක් දෙනෙකුට මතක් වෙන ආරාධනා ගල. සමහරු හිතන් ඉන්නේ, මිහිඳු හාමුදුරුවෝ මේ ගල උඩ වැඩ සිටින අවස්ථාවක පහලින් යන දෙවනපෑතිස් රජු දු‍ටු බවයි. ඒත් ඒක වැරදියි. මිහිඳු හිමිගේ නියමයෙන්, සුමන සාමනේරයණ් දෙවි බඹුන්ට ධර්ම දේශනය අසන්නට පැමිණෙන ලෙස ආරාධනා කලේ මෙම ආරාධනා ගල් පව්ව මත සිට බවයි සඳහන් වෙන්නෙ.

මිහින්තලය පූජාභූමිය හා ඒ අවට විශාල වශයෙන් පුරාවිද්‍යා නටඹුන් දක්නට ලැබෙනවා. මනිනාග මන්දිරය, iv වන මිහිඳු සෙල් ලිපිය, රාජගිරි ලෙන, ඇත් වෙහෙර, කණ්ඨක චෛත්‍ය, ඇටසැට ගුහා, සිංහ පොකුණ, මිහිඳු සෑය, මිහිඳු ගුහාව, ධාතු මන්දිරය හා සන්නිපාත් ශාලාව ඒ අතර වෙනවා.



වම් ඡායාරූපයේ දැක්වෙන්නේ ඇටසැට ගුහා. මිහින්තලයේ භාවනාකල භික්ෂූන් වහන්සේලා වෙනුවෙන් පූජා කල ලෙන් 68ක් මෙහිදී දැකගැනීමට පුලුවන්. iv වන මිහිඳු රජතුමා විසින් කරවූ සෙල් ලිපි ද්විත්වය මැද ඡායාරූපයේ දැක්වෙනවා. චේතියගිරි (මිහින්තලය) විහාරයේ භික්ෂූන්ට, නිලධාරීන්ට, විහාර සේවකයන්ට සහ විහාර වතුපිටිවල අඳ ගොවීන්ට බලපැවැත්වෙන නීති රීති මේ සෙල් ලිපිවල සඳහන් වෙනවා. දකුණු ඡායාරූපයේ දැක්වෙන්නේ සිංහ පොකුණ. සිංහ කටකින් ජලය වෑස්සෙන ලෙසත්, සිංහ කැටයම් සහිතවත් ඉදිකර තිබූ මේ පොකුණේ එක් පසෙක මෙලෙස දෙපයින් සිටගත් සිංහ රුවක් අඹා තිබුනා.
මේ තියෙන්නේ මිහින්තලය කෞතුකාගාරය අසල ශේෂව තිබූ පෞරාණික රෝහලක නටඹුන්. රෝගී ප්‍රතිකාර සඳහා යොදාගත් බෙහෙත් ඔරු පවා අදත් මෙහි දක්නට ලැබෙනවා.






මිහින්තලා පුදබිමට වන්දනාකරුවන්ගෙන් ලැබෙන්නේ අඩු සැලකිල්ලක්. අනුරාධපුර පූජාභූමියට ආසන්නව පැවතීම නිසා, බොහෝ අය අටමස්ථාන වන්දනාවෙන් පසු ගෙදර යන ගමන් ගොඩවන ස්ථානයක් බවට මිහින්තලාව පත්වී තිබෙනවා. එය එසේ නොවිය යුතු බව මාගේ අදහසයි. දින කීපයක් උනත් නැවතී දැකබලාගැනීමට ඇති තරම් පුරාවස්තු මිහින්තලා භූමිය අවට තියෙනවා.
දින තුනක මිහින්තලා චාරිකාවක් අවසන් කරමින් අපි නැවත ගම්බිම් බලා පිටත් උනා.
ඒ එන ගමනේදී ජාතික නාමල් උයන සහ රෝස තිරිවානා නිධිය දැකබලා ගැනීමටත් අපි අමතක කලේ නෑ. A9 පාරේ දඹුල්ලට කි.මී. 10ක් පමණ මෑතින් (මිහින්තලයේ සිට එනවිට) මද‍ටුගම හමුවෙනවා. මද‍ටුගම හන්දියෙන් හැරී කි.මී 7ක් පමණ ගිය තැන නාමල් උයන ඇතුල්වීමේ දොර‍ටුව දකින්න ලැබෙනවා. එතැනින් රු.20ක ටිකට් පතක් ලබාගන්නා ඔබ නා වනයක් මැදින් කි.මීටරයකට වැඩි දුරක් ඇවිදීමෙන් මෙම ඓතිහාසික රෝස තිරිවානා කන්ද පාමුලට ලඟාවෙනවා. ඒතැන් සිට කන්ද මුදුනට ඇත්තේ කි.මී. භාගයකටත් අඩු දුරක්. මෙම ජාතික නාමල් උයන සැලකෙන්නේ ලංකාවේ විශාලතම නා වනය සහිත දකුණු ආසියාවේ විශාලතම රෝස තිරිවානා නිධිය ලෙසටයි.
මෙසේ දින තුනක තෘප්තිමත් සංචාරයකට පසු අපි නිවෙස්වලට ලඟා උනා. එලඹෙන පොසොන් සමයේ යමෙක් මිහින්තලයේ සංචාරය කිරීමට අදහස් කරයිද, ඔහුට හෝ ඇයට මේ ලිපිය අත්වැලක් වේවා!
read more "මිහින්තලාවයි දහම් අමාවයි"

Friday, December 22, 2017

මේ තරම් සියුමැලිද කලුගල් සිතන්නටවත් බැරි නිසා....

වසර 1400කට අධික කාලයක් පැවතුනු අනුරාධපුර රාජධානිය චෝල ආක්‍රමණයත් සමඟ බිඳවැ‍ටුනු ආකාරය ඔබ අසා ඇති. එසේ බිඳවැ‍ටුනු රාජධානිය ඉන් අනතුරුව විකාශනය වන්නේ පොලොන්නරුවට. පොලොන්නරුව කියන්නේ වසර 200කට ආසන්න කාලයක් පුරාවට රජවරු 20කට ආසන්න ගනනක් තෙද බල පරාක්‍රම පැතිර වූ පුරයක්. ඉතින් අද මම ඔබත් එක්ක යන්නේ ඒ ඓතිහාසික පොලොන්නරු රාජධානියට.
කොළඹ ඉඳල පොලොන්නරුවට කි. මී. 225ක විතර දුරක් තියෙනවා. නුවර පාරේ අඹේපුස්සෙන් හැරී කුරුණැගල, දඹුල්ල හරහා හබරණට සේන්දු උන අපි, හබරණින් හැරී තවත් කි. මී. 45ක් ඇවෑමෙන් පොලොන්නරුවට ලඟා උනා.
නටඹුන් බලන්න යන්න කලින් පොළොන්නරුවේ ඉතිහාසය මඳක් පිරික්සා බලමු. ක්‍රි.ව. 1070 දී පිහිටවූ පොළොන්නරු රාජධානියේ ප්‍රථම මෙන්ම වැඩිම කාලයක් (වසර 55ක්) පාලනය කල රජතුමා වන්නේ 1 වන විජයබාහු. එතුමාට අමතරව පොලොන්නරු නටඹුන් අතර නම කියැවෙන තවත් රජවරු දෙපලක් ඉන්නවා. ඒ තමයි වසර 33ක් පාලනය කල 1 වන පරාක්‍රමබාහු සහ වසර 9ක් පාලනය කල නිශ්ශංකමල්ල. මේ රජවරු දෙපල අතර ප්‍රධාන වෙනස්කමක් මා දකිනවා. 1 වන පරාක්‍රමබාහු හෙවත් මහා පරාක්‍රමබාහු කියන්නෙ මෙරට එක්සේසත් කර මුලු රටම තනි පාලනයකට නතුකරගත් කීර්තිමත් රජතුමෙක්. රට එක්සේසත් කිරීමෙන් නොනැවතී රජරට විශාල සංවර්ධනයක් මෙතුමා කරනවා. වැව්, දාගැබ්, රෝහල්, පිලිම, විහාර රාශියක් මෙතුමා ඉදිකරනවා. ඒත්, රට එක්සේසත් කිරීමේදී සිදුවන ලේවැගිරීම් සහ සංවර්ධනයේදී දැරීමට සිදුවන වියදම් ගැන රටේ ඇතැම් ජන කොටස් තුල තිබුනේ විශාල අප්‍රසාදයක්.
මහා පරාක්‍රමබාහුගෙන් වසරකට පසු පොලොන්නරු රාජධානිය නතු කරගන්නේ කාලිංග වංශික නිශ්ශංකමල්ල රජතුමා. නිශ්ශංකමල්ල කියන්නේ උපතින් ලාංකිකයෙකු හෝ බෞද්ධයෙක් නෙවේ. ඔහු සිංහල ගොවිකුළ ඇත්තන් කෙරෙහි බද්ධ වෛරයකින් පසුවූවෙක්. ඒ පිළිබඳ ඔහුගේ සෙල්ලිපි සාක්ශි දරනවා.
"ගොවි කුලයේ අයද, චෝල, කේරළ යන අබෞද්ධ කුමාරවරුන්ද ලංකාවේ රජකමට නුසුදුසු බවත් කාලිංග පෙලපතට පමණම් රජකම උරුම බවත්" සඳහන් පොළොන්නරුව උතුරු දොර‍ටුව අසල පුවරු ලිපිය ඒ සඳහා කදිම උදාහරණයක්!
මේ සියල්ලටම වඩා නිශ්ශංකමල්ල කියන්නේ කපටියෙක්. පුරාජේරු කාරයෙක්! මහා පරාක්‍රමබාහු ඇතුලු වෙනත් රජවරුන්ගේ නිර්මාණ තමන් කරවූ ලෙස සෙල්ලිපි ලිවීමට නිශ්ශංකමල්ල රජු කටයුතු කර තිබෙනවා. ඇතැම්විට මෙතුමා ඒ නිර්මාණවල පසුකාලීන ප්‍රතිසංස්කරණවලට පමණක් දායක වන්නට ඇති.
මේ තියෙන්නේ පරාක්‍රම සමුද්‍රය. ‍තෝපා, දුඹු‍ටුළු, එරබදු, කලහගල, භූ යන වැව් පහ එකතුවීමෙන් පරාක්‍රම සමුද්‍රය නිර්මාණය කර තියෙනවා. නිශ්ශංකමල්ල රජුගේ එක්තරා සෙල් ලිපියක "නිශ්ශංක සමුද්‍රය" නමින් එතුමා කරවූ වැවක් ගැන කියවෙනවා. නමුත් එවැනි වැවක් මෙතෙක් හමුවී නෑ. පරාක්‍රම සමුද්‍රය අසල කල කැනීම් වලදී එය තමන් විසින් කරවූ "නිශ්ශංක සමුද්‍රය" ලෙස සඳහන් පුවරුවක් හමුවෙනවා. තවදුරටත් සිදුකරන කැනීම්වලදී මෙය සැබෑ ලෙසම කරවා ඇත්තේ මහාපරාක්‍රමබහු රජතුමා බව තහවුරු වෙනවා.

පරාක්‍රම සමුද්‍රයේ වැව් බැම්ම ඔස්සේ ටික දුරක් ගියවිට පොත්ගුල් වෙහෙරත් ඒ අසල ඇති උස අඩි 11යි අඟල් 8ක් වූ මේ ගල් පිලිමයත් හමුවෙනවා. මහාපරාක්‍රමබාහු රජතුමා විසින් කරවූ පොත්ගුල් විහාරය හෙවත් කපිල විහාරය සැලකෙන්නේ ලංකාවේ හමුවූ පැරණිම පුස්ථකාල සංකීර්ණය ලෙසයි. ඊට මෑතින් ඇති මේ පිලිමය පුලස්ථි, අගස්ත්‍ය හෝ කපිල යන ඍෂිවරුන්ගේ වියහැකියැයි ඇතැමුන් පවසනවා. තවත් සමහරුන් කියන්නේ මෙය මහාපරාක්‍රමබාහු පිලිරුව වියහැකි බවයි. පිලිමයේ වම් උරහිසට ඉහලින් හාවෙකුගේ කන්දෙකක් තිබෙනවා. සස ලකුණ රාජ්‍යත්වයේ සලකුණක් වන බැවින් මෙය පරාක්‍රමබාහු පිලිරුව වියහැකිබව ඔවුන් ඊට හේතු සාධක ලෙස පවසනවා. ඡායාරූපයේ රතුපාටින් රවුම් කර ඇත්තේ එකී හා කන් දෙකයි. නමුත් උඩුකය නිරුවතින් සහ කිසිඳු රාජාභරණයක් නොපැලඳ සිටින නිසා මෙය ඍෂිවරයෙකු වියහැකි බවට අනිත් පිරිස හේතු දක්වනවා.
දැන් මම ඔබව ‍රැගෙන යන්නේ දීප උයනට. පොලොන්නරුව කෞතුකාගාරයට මෑතින් ඇති දීප උයන තුල ඇති කැපී පෙනෙන ඉදිකිරීම වන්නේ නිශ්ශංකමල්ල රජුගේ රාජසභාවයි.
ඡායාරූපය බලන්න. මේ සිංහාසනය මත සිට නිශ්ශංකමල්ලයන් රාජ්‍ය පාලනය සම්බන්ධ ප්‍රතිපත්තිමය තීන්දු තීරණ කොපමන ගන්නට ඇතිද?

දීප උයනත් ඊට යාබදව ඇති පොලොන්නරු කෞතුකාගාරයත් දැකබලාගත් අපේ ඊලඟ නැවතුම්පල උනේ ප්‍රධාන පුරාවිද්‍යා ස්ථාන වල පිවිසීම් දොර‍ටුවයි.
මෙතනින් රු 50/-ක ප්‍රවේශපතක් මිලට ගන්නා ඔබ ඒ ප්‍රෞඩ අතීතයට එබිකම් කරන්නට මගපාදා ගන්නවා. ඔබට මේ භූමියේදී නටඹුන් 100කට අධික සංඛ්‍යාවක් නැරඹිය හැකියි. එමෙන්ම, ප්‍රධාන පුරාවිද්‍යා ස්ථාන 30කට අධික සංඛ්‍යාවක් දැකබලාගැනීමට හැකිවෙනවා. ඒ සියල්ලේම ඡායාරූ සහිත විස්තර පලකිරීමෙන් ලිපියේ බර වැඩිකර ගැනීමට මම බලාපොරොත්තු වන්නේ නෑ. නමුත් මින් කිහිපයක හෝ කෙටි විස්තරයක් නොකියා යාමට සිත් දෙන්නේත් නෑ.
මෙහිදී ඔබට මුලින්ම හමුවෙන්නේ පරාක්‍රමබාහු රජමාලිගය, පරාක්‍රමබාහු රජුගේ රාජ සභා ගොඩනැගිල්ල  සහ කුමාර පොකුණ යන ගොඩනැගිලි ත්‍රිත්වයයි.
ඉහල වම් ඡායාරූපයේ දැක්වෙන්නේ පරාක්‍රමබාහු රජමාලිගය. කාමර 1000කින් හා මහල් 7කින් සමන්විත වූ මෙය වෛජයන්ත ප්‍රාසාදය සහ සත්බුමුපාය යන නම් වලින් හැඳින්වූ බව මහාවංශය සාක්ෂි දරනවා. පසුකාලීනව කාලිංඝ මාඝ විසින් ගිනිබත් කල මාලිගයේ මහල් 3ක සාධක අදටත් ඉතිරිවී පවතිනවා. ඉහල දකුණු ඡායාරූපයේ දැක්වෙන්නේ පරාක්‍රමබාහු රජුගේ රාජ සභා ගොඩනැගිල්ල. එදා මෙය මහල් තුනකින් යුක්තවී තිබෙනවා.
අනතුරුව අපි නතරවුනේ අංක 1 ශිව දේවාලය අසල. පොලොන්නරු රාජධානියේ සැලකියයුතු කාලයක් රජකම් කර ඇත්තේ කාලිංග වාංශිකයින්. මෙකී කාලිංග පාලකයන් ශේෂ කොට ගිය ශිව දේවාල කිහිපයක්ම පොලොන්නරු භූමියේ දකින්න ලැබෙනවා. එමෙන්ම මෙම හින්දු බලපෑම නිසා පොලොන්නරු යුගයේ සඳකඩ පහනෙන් ගවයා ඉවත්ව ගොස් තිබෙනවා. මේ ශිව දේවාලය කවුරුන් විසින් කරවූවක්ද කියා අවිනිශ්චිත බව දැනගැනීමට ලැබුනා.
ඊලඟට ආසන්න වපසරියක් තුලදී ථූපාරාමය, වටදාගෙය, අටදාගෙය, හැටදාගෙය, නිශ්ශංකලතා මණ්ඩපය, ගල්පොත සහ සත්මහල් ප්‍රාසාදය යන ස්ථාන වල නටඹුන් දැකගැනීමට හැකි වෙනවා.
ඉහළ වම් කෙලවරේ තියෙන දර්ශනීය ගොඩනැගිල්ල වටදාගෙය ලෙස හඳුන්වනවා. මහා පරාක්‍රමබාහු විසින් දෙමහල් ගොඩනැගිල්ලක් ලෙස ඉදිකර තිබූ මෙය එදා දළදා මන්දිරය ලෙස භාවිතා වන්නට ඇති.
ඉහළ මැද ඡායාරූපයේ දැක්වෙන්නේ නිශ්ශංකලතා මණ්ඩපය. නිශ්ශංකමල්ල රජතුමා විසින් පිරිත් ශ්‍රවනයට සහ දළදා ප්‍රදර්ශනයට සාදවන ලද්දක්. මෙහි නෙලුම් දණ්ඩක හැඩැති ගල්කනු අද වනවිට ඉතිරිවී තිබෙනවා. ඉහළ දකුනු ඡායාරූපයේ තියෙන්නේ සත්මහල් ප්‍රාසාදය. ගඩොලින් නිමකල මෙකී ගොඩනැගිල්ල ඉහලට යනවිට ප්‍රමාණයෙන් කුඩා වනවා. මෙහි අතීත නම හෝ නිර්මාපකයා අවිනිශ්චිත බව සඳහන් වී තිබුනා.
මීට අමතරව අටදාගෙයත්, හැටදාගෙයත් පිලිවෙලින් 1 වන විජයබාහු සහ නිශ්ශංකමල්ල යන රජවරුන්ගේ දළදා මාලිගා ලෙස යොදාගෙන තිබෙනවා. මෙම ද්විත්වයම දෙමහල් ගොඩනැගිලි ලෙස එදා ඉදිකර තිබෙනවා.
මේ තියෙන්නේ නිශ්ශංකමල්ල රජුගේ පුරාජේරුව! ගල්පොත ලෙස හඳුන්වන මෙය ලංකාවෙන් හමුවූ විශාලතම සෙල් ලිපිය වනවා. ටොන් 15ක පමණ බරකින් යුතු මෙය මිහින්තලයේ සිට කි. මී. 100කට අධික දුරක් ගෙවාගෙන ‍රැගෙන විත් තිබෙනවා.
ඊලඟට අපි නතර උනේ, පබලු වෙහෙර ලඟ. පහල වම් ඡායාරූපයේ තියෙන්නෙ පබලු වෙහෙර. මෙය මහා පරාක්‍රමබාහු රජුගේ රූපවතී නම් බිසවක් විසින් කරවූ බව කියැවෙනවා. මේ අවටින් විශාල වශයෙන් පබලු හමුවීම නිසා මේ චෛත්‍යයට මෙකී නම පටබැඳුනු බව සඳහන්.
ඉහල මැද සේයාරුවේ තියෙන්නෙ නිශ්ශංකමල්ලයන් විසින් ඉදිකලායැයි සැලකෙන රන්කොත් වෙහෙර. ඉහල දකුණු කෙලවරේ තියෙන්නෙ මැණික් වෙහෙර ලෙස හඳුන්වන විහාර සංකීර්ණයේ කොටසක්.
අපේ ඊලඟ නැවතුම්පල උනේ ලංකාතිලක පිලිමගෙය, කිරි වෙහෙර, නෙලුම් පොකුණ කියන ගොඩනැගිලියි.  ඉහල සේයා රූ වල පිලිවෙලින් දැක්වෙන්නේ එකී ගොඩනැගිලි ත්‍රිත්වයයි.  ලංකාතිලකය මහා පරාක්‍රමබාහු විසින් කරවන ලද්දක්. මෙය පොලොන්නරුවේ ගොඩනැගිලි අතුරින් විශාලතම සහ අලංකාරම ගොඩනැගිල්ල ලෙස හැඳින්වීමේ වරදක් නෑ. කිරි වෙහෙර මහා පරාක්‍රමබාහු රජතුමාගේ "සුභද්‍රා" නම් බිසව විසින් සාදවන ලද්දක්. නෙලුම් පොකුණ මහා පරාක්‍රමබාහු රජතුමා විසින් කරවන ලද්දක්.  එතුමා මෙවන් පොකුණු 8 ක් කරවන ලද බව මහාවංශයේ සඳහන් වෙනවා. ඉන් කීපයකම නටඹුන් අදටත් මේ ප්‍රදේශයේ දක්නට ලැබෙනවා.
මීට අමතරව ගල් විහාරය, දෙමල මහා සෑය, ආලාහණ පිරිවෙන, තිවංක පිලිමගෙය ආදී ගොඩනැගිලි කිහිපයකම නටඹුන් මේ ප්‍රදේශයේ දක්නට ලැබෙනවා. ඒ අතරින් මගේ සිත්ගත් ගොඩනැගිල්ල උනේ මේ ඡායාරූපයේ දැක්වෙන තිවංක පිලිමගෙයයි. මෙයත් මහා පරාක්‍රමබාහු රජතුමා විසින් කරවන ලද්දක්. මෙහි ඇති බුද්ධ ප්‍රතිමාව දණ, උකුල, උරහිස යන ස්ථාන වලින් නැමී ඇති නිසා 'තිවංක' යන නාමය ලැබූ බව සඳහන්. පිළිමගෙය තුල තවමත් ශේෂව පවතින චිත්‍ර මේ ගොඩනැගිල්ලට විශාල අගයක් එක්කර තිබෙනවා.
පොලොන්නරුව පැරණි නගරය තුල ඇති මෙකී පුරා විද්‍යා නටඹුන් වලට අමතරව පොලොන්නරු දිස්ත්‍රික්කය තුල ඇති තවත් පූජනීය ස්ථාන කිහිපයක් හඳුනා ගැනීමට ලැබුනා.
මේ තියෙන්නේ පොලොන්නරුවේ සිට කි.මී. 38ක පමණ දුරකින් ඇති සෝමාවතී චෛත්‍යය. පොලොන්නරුවේ ඇති පැරණිම ස්ථූපය ලෙස මෙය සැලකෙනවා. සෝම නුවර ප්‍රාදේශීය පාලකයාව සිටි ගිරි අබා කුමරු තම බිසව වූ සෝමා දේවිය සිහිවීම පිනිස සාදවන ලද්දක්. බුදුරජාණන් වහන්සේගේ දකුණු දළදා වහන්සේ මෙහි තැන්පත් කර තිබෙනවා.
මේ තියෙන්නේ මැදිරිගිරිය වටදාගෙය. පොලොන්නරුව නගරයේ සිට කි.මී. 34ක පමණ දුරකින් පිහිටා තිබෙනවා. මෙය අතීතයේ මණ්ඩලගිරි, මැඩිලිගිරි යන නම් වලින් හඳුන්වා තිබෙනවා. මෙය සෑදවූ අය හඳුනාගෙන නැතත් රජවරු බොහෝ පිරිසක් මෙහි ප්‍රතිසංස්කරණ කටයුතු සිදුකර ඇති බව සොයාගෙන තිබෙනවා. එමෙන්ම දියුණු රෝහලක්ද මැදිරිගිරි භූමියේ තිබූ බව ශිලා ලිපියක සඳහන්ව තිබෙනවා. එම රෝහලේ නශ්ඨාවශේෂ අදටත් මැදිරිගිරි භූමියේ දක්නට ලැබෙනවා.

පොලොන්නරුවේ සිට කි. මී 20ක පමණ දුරකින් දිඹුලාගල පිහිටා තියෙනවා. ඊට තවත් කි.මී 3ක් පමණ මෑතින් නාමල් පොකුණ නටඹුන් පිහිටා තියෙනවා. පොලොන්නරු චාරිකාවේ අපේ අවසාන නැරඹුම් ස්ථානය වුනේ නාමල් පොකුණ. නාමල් පොකුණ කියන්නේ අනුරාධපුර යුගයේ සිට ක්‍රමික විකාශනයක් සහිතව ආ පබ්බත විහාර සංකීර්ණයක්.


වසර 200කට අඩු කාලයක් පැවති පොලොන්නරු රාජධානිය කාලිංඝ මාඝ ආක්‍රමණයත් සමඟ විනාශවී යනවා. මාඝ පොලොන්නරුවේ බොහෝ ගොඩනැගිලි විනාශ කර දමනවා. මාඝ ආක්‍රමණයෙන් පසු තවත් වසර 800ක පමණ ඇවෑමෙන් අදටත් පොලොන්නරු නටඹුන් ශේෂව පවතිනවා. එදවස මේ ගොඩනැගිලි පොලොන්නරු භූමියේ කොතරම් ප්‍රෞඩත්වයකින් විරාජමානව බැබලෙන්නට ඇත්ද? මේසා කාලයක් නොනැසී පැවතීමට තරම් ශක්තිමත් ශෛල නිර්මාණ කිරීමට ලාංකේය ගල් වඩුවාට කොතරම් නිපුණතාවක් තිබෙන්නට ඇත්ද? සිතන්නට ඉතුරු කරමින් සමුගන්නම් අදට. සුභ දවසක් ඔබට!
read more "මේ තරම් සියුමැලිද කලුගල් සිතන්නටවත් බැරි නිසා.... "